Hợp tác học hỏi kinh nghiệm phát triển tín chỉ carbon từ dự án Bank of Trees tại Thái Lan

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng trở thành thách thức toàn cầu, việc phát triển các cơ chế thị trường carbon và các dự án hấp thụ khí nhà kính đang trở thành một hướng đi quan trọng đối với nhiều quốc gia. Việt Nam, với tiềm năng lớn về tài nguyên rừng, nông nghiệp và hệ sinh thái tự nhiên, đang từng bước tiếp cận và xây dựng các mô hình phát triển tín chỉ carbon phù hợp với điều kiện trong nước. Trong hành trình đó, việc học hỏi kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt từ các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á có điều kiện tương đồng, là vô cùng cần thiết.

Chúng tôi – cùng với các đội ngũ từ ESG Education & Business, Regenerative Agriculture Vietnam và Everforest Vietnam – thực sự vinh dự khi có cơ hội được tham gia chương trình đào tạo chuyên sâu trực tiếp từ các chuyên gia hàng đầu về carbon credit của tổ chức Bank of Trees. Đây là một dự án phục hồi rừng quy mô lớn được phát triển bởi Bank for Agriculture and Agricultural Cooperatives (BAAC) theo cơ chế tín chỉ carbon nội địa của Thái Lan, được gọi là Thailand Voluntary Emission Reduction Program.

Bối cảnh phát triển tín chỉ carbon trong khu vực

Trong nhiều năm qua, các cơ chế tín chỉ carbon tự nguyện đã phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu, đặc biệt là trong các lĩnh vực như trồng rừng, phục hồi hệ sinh thái, nông nghiệp tái sinh và năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, không phải quốc gia nào cũng chỉ phụ thuộc vào các tiêu chuẩn quốc tế như Verra hay Gold Standard. Một số quốc gia đã chủ động xây dựng cơ chế tín chỉ carbon nội địa nhằm thúc đẩy thị trường carbon trong nước và khuyến khích các doanh nghiệp cũng như cộng đồng địa phương tham gia vào các hoạt động giảm phát thải và hấp thụ carbon.

Thái Lan là một ví dụ điển hình cho xu hướng này. Thông qua chương trình T-VER, quốc gia này đã xây dựng một hệ thống chứng nhận tín chỉ carbon tự nguyện trong nước, cho phép các dự án giảm phát thải hoặc hấp thụ carbon được đo lường, thẩm định và cấp tín chỉ theo tiêu chuẩn quốc gia. Điều này không chỉ giúp thúc đẩy thị trường carbon nội địa mà còn tạo ra các cơ hội sinh kế mới cho cộng đồng nông thôn thông qua các dự án trồng rừng và phục hồi hệ sinh thái.

Trong hệ sinh thái đó, dự án Bank of Trees được xem là một trong những sáng kiến tiêu biểu, kết hợp giữa tài chính nông nghiệp, phục hồi rừng và thị trường carbon.

Dự án Bank of Trees – mô hình phục hồi rừng gắn với cộng đồng

Dự án Bank of Trees được thiết kế với mục tiêu vừa tăng cường độ che phủ rừng, vừa tạo ra tín chỉ carbon, đồng thời mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp cho cộng đồng địa phương. Điểm đặc biệt của mô hình này là sự tham gia tích cực của người dân trong việc trồng và chăm sóc cây, từ đó hình thành một hệ thống quản lý rừng cộng đồng gắn với cơ chế tài chính carbon.

Hai dự án thí điểm đầu tiên của Bank of Trees được triển khai tại Ban Tha Lee và Ban Mai Daeng, thuộc tỉnh Khon Kaen của Thái Lan. Đây là các khu vực nông thôn nơi cộng đồng địa phương đóng vai trò trung tâm trong quá trình triển khai dự án.

Kết quả đạt được cho đến nay là rất ấn tượng. Chỉ trong giai đoạn đầu, dự án đã trồng được 12,4 triệu cây, với sự tham gia của 6.814 thành viên cộng đồng địa phương. Điều này cho thấy sức mạnh của mô hình khi kết hợp giữa các tổ chức tài chính, chính quyền địa phương và người dân.

Bên cạnh lợi ích về phục hồi hệ sinh thái và tăng cường đa dạng sinh học, dự án cũng mang lại giá trị kinh tế thông qua thị trường carbon. Theo số liệu hiện tại, dự án có khả năng tạo ra khoảng 453 tín chỉ carbon mỗi năm. Mặc dù con số này có thể chưa quá lớn so với các dự án quy mô toàn cầu, nhưng nó thể hiện tiềm năng phát triển dài hạn khi diện tích rừng tiếp tục tăng trưởng và hệ sinh thái được phục hồi.

Giá trị của chương trình đào tạo chuyên sâu

Đối với chúng tôi tại ESG Education & Business, Regenerative Agriculture Vietnam và Everforest Vietnam, chương trình đào tạo trực tiếp từ các chuyên gia của Bank of Trees mang lại giá trị thực tiễn rất lớn. Không chỉ dừng lại ở lý thuyết về thị trường carbon, chương trình tập trung sâu vào các quy trình kỹ thuật và vận hành thực tế của một dự án carbon rừng.

Một trong những nội dung quan trọng nhất của khóa đào tạo là cách cấu trúc một dự án carbon dựa trên phục hồi rừng. Các chuyên gia đã chia sẻ chi tiết về việc xác định khu vực dự án, xây dựng kịch bản cơ sở (baseline scenario), lựa chọn phương pháp luận phù hợp, cũng như thiết kế các cơ chế giám sát và báo cáo.

Bên cạnh đó, vấn đề huy động sự tham gia của cộng đồng cũng được nhấn mạnh như một yếu tố then chốt. Các dự án carbon rừng sẽ không thể thành công nếu thiếu sự đồng thuận và tham gia tích cực của người dân địa phương. Vì vậy, Bank of Trees đã xây dựng các cơ chế khuyến khích tài chính, chia sẻ lợi ích và đào tạo kỹ thuật để đảm bảo cộng đồng trở thành đối tác lâu dài của dự án.

Một nội dung quan trọng khác là hệ thống MRV (Measurement, Reporting and Verification) – đo lường, báo cáo và thẩm định. Đây là nền tảng kỹ thuật của mọi dự án carbon. Thông qua khóa đào tạo, chúng tôi được tiếp cận với các phương pháp đo sinh khối, ước tính hấp thụ carbon, xây dựng hệ thống dữ liệu và quy trình kiểm chứng theo tiêu chuẩn của chương trình T-VER.

Ngoài ra, quy trình phát hành tín chỉ carbon cũng được chia sẻ một cách minh bạch, từ giai đoạn đăng ký dự án, thẩm định ban đầu, giám sát định kỳ cho đến khi tín chỉ carbon được phát hành và đưa ra thị trường.

Bài học cho Việt Nam

Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển các dự án carbon rừng và phục hồi hệ sinh thái. Với đường bờ biển dài, diện tích rừng lớn và các hệ sinh thái đa dạng như rừng ngập mặn, rừng nhiệt đới và hệ thống nông lâm kết hợp, tiềm năng tạo ra tín chỉ carbon là rất đáng kể.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa tiềm năng này, Việt Nam cần xây dựng các mô hình dự án phù hợp với bối cảnh trong nước, đồng thời phát triển các cơ chế tài chính và chính sách hỗ trợ cho cộng đồng địa phương.

Những kinh nghiệm từ dự án Bank of Trees mang lại nhiều bài học quan trọng. Trước hết, sự tham gia của cộng đồng phải được đặt ở trung tâm của mọi dự án phục hồi rừng. Người dân không chỉ là người trồng cây mà còn là những người quản lý và bảo vệ hệ sinh thái trong dài hạn.

Thứ hai, cần xây dựng hệ thống MRV minh bạch và đáng tin cậy, bởi đây là yếu tố quyết định để tín chỉ carbon được thị trường chấp nhận.

Thứ ba, việc kết hợp giữa tài chính nông nghiệp, phát triển sinh kế và thị trường carbon sẽ giúp dự án trở nên bền vững hơn về mặt kinh tế.

Hướng phát triển trong tương lai

Dựa trên những kiến thức và kinh nghiệm thu được từ chương trình đào tạo này, chúng tôi đang từng bước phát triển một dự án hệ sinh thái rừng dựa trên đa dạng sinh học tại Việt Nam theo mô hình tương tự. Mục tiêu của dự án không chỉ là tạo ra tín chỉ carbon mà còn hướng tới phục hồi hệ sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học và cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương.

Trong tương lai, chúng tôi kỳ vọng có thể xây dựng một mô hình forest ecosystem carbon project tại Việt Nam, nơi các hoạt động trồng rừng, nông lâm kết hợp và bảo tồn thiên nhiên được tích hợp trong một hệ thống quản lý bền vững. Dự án cũng sẽ hướng tới việc kết nối với thị trường carbon tự nguyện, đồng thời đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam.

Kết luận

Chương trình đào tạo từ các chuyên gia của Bank of Trees không chỉ mang lại kiến thức chuyên môn mà còn mở ra nhiều cơ hội hợp tác trong tương lai giữa các tổ chức trong khu vực Đông Nam Á. Những kinh nghiệm thực tiễn từ Thái Lan cho thấy rằng các dự án phục hồi rừng gắn với thị trường carbon hoàn toàn có thể trở thành một công cụ hiệu quả để vừa bảo vệ môi trường vừa thúc đẩy phát triển kinh tế cộng đồng.

Đối với chúng tôi tại ESG Education & Business, Regenerative Agriculture Vietnam và Everforest Vietnam, đây là một bước tiến quan trọng trong hành trình xây dựng các dự án carbon chất lượng cao tại Việt Nam. Thông qua việc học hỏi, hợp tác và áp dụng các mô hình thành công trong khu vực, chúng tôi tin rằng Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển những sáng kiến carbon dựa trên hệ sinh thái và đa dạng sinh học, đóng góp tích cực vào nỗ lực chống biến đổi khí hậu toàn cầu.